"Το πλήρες, λυρικό του ξέσπασμα ξεκινά από το 1911. Ήταν τότε που μέσα από τη δουλειά του και μόνο, η μεταφορά κάνει τη θριαμβευτική είσοδό της στη μοντέρνα ζωγραφική". Andre Breton

Ο Μαρκ Σαγκάλ (ρωσ.: ???? ??????) ήταν εβραϊκής καταγωγής Ρώσος ζωγράφος. Γεννήθηκε στο Βιτέμπσκ της σημερινής Λευκορωσίας το 1887 και το 1097 πήγε στην Αγία Πετρούπολη όπου σπούδασε ζωγραφική δουλεύοντας ταυτόχρονα σαν ζωγράφος επιγραφών. Το 1910 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι και ήλθε σε επαφή με τους κυβιστές. Αν και επηρεασμένος από τις αρχές του κυβισμού, τα έργα αυτής της περιόδου εξακολουθούν να έχουν σαν θέμα τους τη ζωή στην πατρίδα του. Γύρισε στη Ρωσία το 1914 και πήρε μέρος στις εκθέσεις που οργάνωσε ο Λαριόνοφ και η ομάδα Βαλές Καρό. Οι εβραϊκές καταβολές του δε θα πάψουν όλα αυτά τα χρόνια να τον οδηγούν σε μια βαθιά αίσθηση του πάθους, ενώ ο γάμος του θα έχει σαν επακόλουθο μια σειρά από εντυπωσιακούς πίνακες με εραστές.

1. Τα γενέθλια 2. Ο γάμος 3. Τα τρία κεριά

Μετά την επανάσταση τοποθετήθηκε επικεφαλής της σχολής καλών τεχνών του Βιτέμπσκ, την οποία μετέτρεψε σε κέντρο πρωτοποριακών ιδεών. Ωστόσο, το στοιχείο της φαντασίας στο έργο του του δημιούργησε προβλήματα με τις αρχές, των οποίων οι απόψεις για την τέχνη απαιτούσαν παραδοσιακό ρεαλισμό με κοινωνικό μήνυμα. Σύντομα , λοιπόν, παραιτήθηκε, εγκαταστάθηκε στη Μόσχα και συνεργάστηκε σαν σκηνογράφος με το Εβραϊκό Κρατικό Θέατρο. Το 1922 δούλεψε στο Βερολίνο τα χαρακτικά του με γενικό τίτλο «Η ζωή μου» για λογαριασμό του Βολάρ, που τον προσκάλεσε να εγκατασταθεί μόνιμα στο Παρίσι. Το 1925-6 έκανε την πρώτη του ατομική έκθεση στη Ν. Υόρκη. Όταν η γαλλική κυβέρνηση υπέγραψε συμφωνία συνθηκολόγησης με τη ναζιστική Γερμανία, ο Σαγκάλ δεν μπορούσε να παραμείνει ασφαλής στη Γαλλία. Συνελήφθη στη Μασσαλία και επρόκειτο να παραδοθεί στους Γερμανούς, ωστόσο τελικά σώθηκε από αμερικανική παρέμβαση. Χάρη στη φήμη του, ο ίδιος κατόρθωσε να ξεφύγει από την προοπτική των στρατοπέδων συγκέντρωσης και στις 7 Μαΐου 1941 επιβιβάστηκε με την οικογένειά του σε πλοίο που τους μετέφερε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να εγκατασταθούν τελικά στην πόλη της Νέας Υόρκης. Έμεινε εκεί 5 χρόνια δουλεύοντας μεταξύ άλλων για το Αμέρικαν Μπαλέ Θήατερ σαν σκηνογράφος. Στις 2 Σεπτεμβρίου 1944 πέθανε η σύζυγός του Μπέλα Ρόζενφελντ και δύο χρόνια αργότερα ο Σαγκάλ επέστρεψε στην Ευρώπη, στο Παρίσι, όπου έζησε μέχρι το θάνατο του.

1. Ο Μαρκ Σαγκάλ 2.Ο Μαρκ Σαγκάλ και η σύζυγός του Βαλεντίνα (Βάβα) Μπρόντσκι σε ώριμη ηλικία

Πέθανε στις 28 Μαρτίου 1985 σε ηλικία 97 ετών, στην κοινότητα του Αγίου Παύλου, στη νοτιοανατολική Γαλλία. Το 1997 ιδρύθηκε το Μουσείο Σαγκάλ στη γενέτειρά του, το οποίο περιλαμβάνει αντίγραφα των έργων του. Ακόμα, στη Νίκαια υπάρχει ένα μουσείο αφιερωμένο στο θρησκευτικό έργο του Σαγκάλ. Αν και το έργο του δεν αποδίδει πάντα τις καλύτερες στιγμές του, επειδή μερικές φορές φαίνεται συναισθηματικό και υπερβολικό, οι πιο αξιόλογοι πίνακές του αποκαλύπτουν έναν από τους μεγαλύτερους δασκάλους της Σχολής του Παρισιού.

Βιτρό για την εβραϊκή συναγωγή του Hadassah Medical Center

Από τα έργα της τελευταίας του περιόδου αξίζει να αναφερθούν τα υαλογραφήματα του για μια συναγωγή κοντά στην Ιερουσαλήμ, τα ψηφιδωτά του και τα πετάσματα του για το Ισραηλινό κοινοβούλιο και οι νωπογραφίες για την οροφή της όπερας του Παρισιού.

Το έργο του χαρακτηρίζεται από μια κυριαρχία του φανταστικού στοιχείου, από την παρουσία ρευστών και αβέβαιης ταυτότητας αντικειμένων και από την ποιοτητα των θεμάτων του που συχνά παραπέμπουν στη ζωή του ρωσικού χωριού. Δεν άφησε τη γνωριμία του με τα μοντέρνα πειράματα να σβήσει τις μνήμες της παιδικής του ηλικίας. Τα έργα του με θέμα σκηνές από το χωριό και τους ανθρώπους του, όπως ο μουσικός του που έχει γίνει ένα με το όργανο του, διατηρούν κάτι από την παιδική έκσταση της γνήσιας λαϊκής τέχνης.

1. Αυτοπροσωπογραφία με 7 δάχτυλα?1912 2. Εγώ και το χωριό μου ?1911

Η ζωγραφική του Σαγκάλ είναι παραμύθι, αλλά το παραμύθι αποτελεί πρόβλημα σε μια κοινωνία που ύστερα από μια τεχνολογική και ιδεολογική επανάσταση θεωρεί ότι επιτέλους ενηλικιώθηκε. Το παραμύθι του όμως είναι η ζωντανή έκφραση της λαϊκής δημιουργικότητας. Με το να είναι η λαϊκή δύναμη, μπορεί να είναι επαναστατική δύναμη. Ο Σαγκάλ δεν ασχολείται με την τεχνολογική επανάσταση. Στη σοσιαλιστική όμως συμμετέχει με ενθουσιασμό. Στην πρώτη επέτειο της επανάστασης στολίζει το Βιτέμπσκ με 15.000μ. κόκκινο ύφασμα. Αν κάτι στην τέχνη μπορεί να δώσει την ιδέα του πνεύματος με τον οποίο ο ρωσικός λαός ζούσε τα ηρωικά χρόνια της επανάστασης, είναι η τέχνη του Σαγκάλ κι όχι η θεωρητική και αυστηρή τέχνη του Μάλεβιτς. Για το Σαγκάλ μιλιά και παραμύθι είναι το ίδιο πράγμα.

Ο Σαγκάλ ενδιαφέρετε για το ρωσικό και εβραϊκό φολκλόρ, τους θρύλους και τα λαϊκά μοιρολόγια. Όπως όλοι οι προχωρημένοι ρώσοι καλλιτέχνες, έτσι κι ο Σαγκάλ ξεκινά από το λαϊκισμό. Αλλά λαϊκιστής και παραμένει. Το ιδανικό του είναι να διοχετεύσει εκείνη τη ροή αναμνήσεων και συναισθημάτων, σκοτεινών, αλλά έντονων και ζωτικών στη σάρκα της ευρωπαϊκής κουλτούρας, να διευκρινίσει τα μυστήρια της «ρωσικής ψυχής» του στο αστραφτερό φώς της γαλλικής ζωγραφικής από τους ιμπρεσιονιστές ως τους φοβ, να επαναβιώσει τη φλέγουσα περιπέτεια του καλλιτέχνη που πάνω από όλους θαυμάζει, τον Βαν Γκογκ. Συνειδητοποιεί στο Παρίσι ότι η αληθινή «επανάσταση του ματιού» είναι αυτή του Κυβισμού. Όμως παραείναι αναλυτικός, λογικός, αστικός, ρεαλιστικός. Τάσσεται με το μέρος των διαφωνούντων κυβιστών: τον Ντελονέ, των φουτουριστών. (όπως και οι Γερμανοί Κλεέ και Μάρκ). Η αποκάλυψη της εσωτερικής ψυχικής πραγματικότητας είναι η κατεύθυνση που παίρνουν Κλεέ και Σαγκάλ ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον, μετά την αφαίρεση του αναλυτικού «ρασιοναλισμού» από τον Κυβισμό.

Ο Σαγκάλ παραμένει πλησιέστερα στο επίπεδο της αισθητήριας εμπειρίας που για αυτόν βρίσκεται αμέσως δίπλα σε εκείνο της ψυχής. Δεν έχει καμία αναστολή στο να καθιστά φανερές τις φανταστικές του εικόνες ? μπορεί μάλιστα να ειπωθεί ότι τις «αναπαριστάνει» με τη θεατρική έννοια του όρου, κινώντας τις πάνω σε μια φανταστική σκηνή, όπως ένας σκηνοθέτης θα κινούσε τους ηθοποιούς του. Το ότι ο ίδιος υπήρξε ιδιοφυής σκηνοθέτης και θεατρικός διακοσμητής ? η μπαρόκ πλευρά του ? τον κάνει να είναι ο αντίποδας του Μάλεβιτς.

Ο λαϊκισμός του συγκεκριμενοποιείται στην προσπάθεια να κάνει στ? αλήθεια λαϊκή τέχνη: και για το λαό η θέαση του κόσμου δεν εξαρτάται από αφηρημένα διανοητικά σχήματα που είναι πάλι κανόνες ή εργαλεία εξουσίας. Ο λαός βλέπει όπως μιλά, βλέπει αυτό που λέει.