|
Σελίδα 1 από 2  Giotto di Bondone, (Κόλλε ντι Βεσπινιάνο, Φλωρεντία 1266-1337), Ιταλός ζωγράφος, ψηφιδογράφος και αρχιοικοδόμος. Μαθητής του Τσιμαμπούε, τον οποίο ξεπέρασε σε φήμη και συμπλήρωσε την καλλιτεχνική του διαμόρφωση στη Φλωρεντία, στη Ρώμη και στην Ασσίζη. Εκτός από το εργαστήριο του δασκάλου του, ζωντανά διδάγματα του πρόσφερε στη Φλωρεντία το μεγάλο εργαστήριο ψηφιδωτών του Βαπτιστηρίου, όπου γύρω στο 1280, εργάζονταν πολλοί καλλιτέχνες. Αλλά ο προσανατολισμός του Τζίοττο προς μια βαθιά κλασική κατεύθυνση άρχισε στη Ρώμη, με την άμεση γνωριμία του έργου του Πιέτρο Καβαλλίνι, του Γιάκοπο Τορρίτι και των βυζαντινών επιδράσεων που χαρακτήριζαν τη σχολή της Ρώμης στα τέλη του αιώνα. Δεν υπάρχει άμεση επιβεβαίωση του γεγονότος αυτού, γιατί με τις συνεχείς τροποποιήσεις χάθηκε ουσιαστικά το σημαντικότερο έργο που κατασκεύασε στον Άγιο Πέτρο, το ψηφιδωτό του «Σκάφους των Αποστόλων».
Το 1296 ο ηγούμενος των φραγκισκανών Τζοβάννι ντι Μούρο προσκάλεσε τον Τζιόττο στην Ασσίζη. Εκεί, όπου ο Τσιμαμπούε είχε εργαστεί για την διακόσμηση ενός μεγάλου μέρους της Άνω και της Κάτω βασιλικής του Αγίου Φραγκίσκου, καθώς και οι καλύτεροι Ιταλοί ζωγράφοι της εποχής, ο Τζίοττο άφησε ανεξίτηλη τη σφραγίδα της προσωπικότητάς του. Μαζί με άλλους ζωγράφισε στην Άνω βασιλική σκηνές από τη ζωή του Αγίου, που για πρώτη φορά απεικονιζόταν σύμφωνα με τα επίσημα κείμενα του τάγματος και ιδιαίτερα με τον βίο που έγραψε ο Άγιος Μποναβεντούρα. Παρά τις δυσκολίες που παρουσιάζει το πρόβλημα της αποδόσεως, θεωρείται πιθανή η συμμετοχή του Τζίοττο σε ορισμένες εικόνες της επάνω ζώνης, που στο μεγαλύτερο μέρος τους έγιναν από ζωγράφους της ρωμαϊκής σχολής. Με βεβαιότητα του αποδίδονται οι περισσότερες από τις δέκα οκτώ εικόνες της κάτω ζώνης, μερικές από τις οποίες, όπως το «Όνειρο του Ιννοκέντιου Γ’» ή «Ο θάνατος του ιππότη του Τσελάνο», παρουσιάζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της τέχνης του και την τάση του να χρησιμοποιεί όλες τις ως τότε γνωστές τεχνικές, ρωμαιοβυζαντινές και γοτθικίζουσες, για να εκφράσει καλύτερα τον κόσμο του.
Ο Άγιος Φραγκίσκος απαρνείται τα αγαθά (λεπτομέρεια)
Ο Τζίοττο εργάστηκε γύρω στο 1298, στον Άνω Ναό του Αγίου Φραγκίσκου της Ασσίζης και ιστόρισε σε εικοσιοκτώ νωπογραφίες τον βίο του Αγίου. Όλες σχεδόν οι συνθέσεις, μολονότι εκτελέστηκαν με τη βοήθεια των μαθητών του, έχουν την σφραγίδα της ιδιοφυΐας του καλλιτέχνη της Τοσκάνης, που θεωρείται πρόδρομος της Αναγέννησης και αναμορφωτής της μεσαιωνικής θεματογραφίας. Το εικονογραφικό περιεχόμενο των τοιχογραφιών είναι καινούριο, είναι ένα σύγχρονο χρονικό αφού ο Άγιος Φραγκίσκος πέθανε το 1226. Ο Τζίοττο εγκαταλείπει τις αφηρημένες εξιδανικεύσεις της βυζαντινής ζωγραφικής και τη γοτθική έφεση προς τη διακόσμηση, εντάσσει τις μορφές σε ένα καθορισμένο χώρο και αποκαθιστά την ανθρώπινη υπόστασή τους. Στα διάφορα επεισόδια του Βίου, το αυστηρό δραματικό στοιχείο στηρίζεται στη λιτή και συγκροτημένη σύνθεση, οργανώνει με δύναμη τους επιβλητικούς όγκους και τον πλαστικό χώρο, αλλά απαλύνεται με την ελαστικότητα της αδρής γραμμής που θυμίζει έργα του Τσιμαμπούε και εξωτερικεύει τη συγκίνηση των μεταφυσικών βιωμάτων του καλλιτέχνη.
Δευτέρα Παρουσία
Επιστρέφοντας στη Φλωρεντία μετά την εκτέλεση του έργου αυτού, ο Τζίοττο απέκτησε μεγάλη φήμη και συγκέντρωσε γύρω του τις πιο ζωντανές δυνάμεις της πόλεως. Η ακούραστη εργατικότητά του, σε συνδυασμό με μια αναμφισβήτητη ικανότητα για επιχειρήσεις, ανέδειξαν την προσωπικότητα του καλλιτέχνη, ακόμα και στο πρακτικό πεδίο. Ένα από τα σημαντικότερα έργα του της περιόδου αυτής, ο μόνος μεγάλος πίνακας σε ξύλο που διασώθηκε, είναι «Η Παναγία εν Δόξη» της εκκλησίας των Αγίων Πάντων, που μολονότι διατηρεί τη σύνθεση του Τσιμαμπούε και του Ντούτσιο, την ανακαινίζει βαθύτατα με την ασυνήθιστη ρωμαλεότητα και πλαστική δύναμή του. Ο Τζίοττο ζωγράφισε επίσης στο Μπαρτζέλλο της Φλωρεντίας μια «Δευτέρα Παρουσία», δυσδιάκριτη δυστυχώς σήμερα εξαιτίας των πολλών επισκευών και ανακαινίσεων και τέλος στη Σάντα Κρότσε, το παρεκκλήσιο Μπάρντι με τον κύκλο του βίου του Αγίου Φραγκίσκου (1320) και το παρεκκλήσιο Περούτσι, με σκηνές από τον βίο του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή. Είναι ένα από τα μνημεία αποκορυφώσεως της τέχνης του Τζίοττο, ενώ η τάση του προς το υψηλό και τη σαφήνεια ισορροπούν κατά τον πιο τέλειο τρόπο. Στην περίοδο αυτή ανήκει και ο «Εσταυρωμένος», και «Η Κατάβαση στον Άδη».
Το έργο του Τζίοττο έγινε περιζήτητο και έξω από τη Φλωρεντία, στη Νεάπολη, από τον Ροβέρτο τον Ανδηγαυικό, για τον οποίο ο καλλιτέχνης ζωγράφισε πολλά έργα που χάθηκαν και μια «Στοά ενδόξων ανδρών» στο Καστέλ ντελ Όβο και ύστερα στο Μιλάνο, από τους Βισκόντι. Αλλά στο 1334, ίσως ακριβώς για να εξασφαλίσει την παρουσία του καλλιτέχνη στη Φλωρεντία, η σινιορία ανέθεσε στον Τζίοττο την επίβλεψη των αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών έργων της πόλεως. Στην εποχή αυτή ανάγεται η αρχή της κατασκευής του κωδωνοστασίου της μητροπόλεως, που ο Τζίοττο σχεδίασε και που έμεινε ατελείωτο εξαιτίας του θανάτου του, σε ηλικία εβδομήντα ετών, αλλά συνεχίστηκε αργότερα από τον Αντρέα Πιζάνο και συμπληρώθηκε από τον Σιμόνε Ταλέντι το 1357.
Εξαιρετικά μεγάλη ήταν η επίδραση του Τζίοττο, όχι μόνο στους άμεσους μαθητές του, όπως οι Ταντέο Γκάντι, Μάζο ντι Μπάνκο, Τανέο ντι Στέφανο, ο επονομαζόμενος Τζοττίνο, αλλά και στις μεταγενέστερες γενεές του Μπερνάρντο Ντάντι και του Άνιολο Γκάντι. Ακόμα έξω από τη Φλωρεντία, στη Σιένα, επηρέασε τους αδελφούς Λορεντζέττι, στη Λομβαρδία τον Τζοβάννι ντα Μιλάνο, στο Βένετο τον Αλτικιέρο και τον Αβάντσο, τέλος στη Νεάπολη πολλούς τοιχογράφους και διακοσμητές. Η επίδραση του Τζίοττο δεν περιορίζεται μόνο στον αιώνα του, το έργο του αποτελεί άμεσο και αποφασιστικό δίδαγμα για καλλιτέχνες όπως ο Μαζάτσιο και ο Μιχαήλ Άγγελος.
Το όνειρο του Ιωακείμ
Η παραμονή του ζωγράφου στην Πάδοβα άσκησε μεγάλη επίδραση στη βενετσιάνικη ζωγραφική του 14ου αιώνα. Τα διδάγματα και της καινοτομίες του, που αποτέλεσαν τα προμηνύματα της Αναγέννησης, ακολούθησαν πολλοί σύγχρονοί του και μεταγενέστεροι ζωγράφοι. Στην τοιχογραφία «Το όνειρο του Ιωακείμ», που βρίσκεται στην Πάντοβα, στο παρεκκλήσιο Σκροβένι, ο Τζίοττο τείνει να δώσει μια εντατική έκφραση στο θέμα του, με μια προσπάθεια για περισσότερο ρεαλισμό στις μορφές. Τον σεβασμό στην παράδοση τον βλέπουμε στο πλαίσιο-τοπίο, απογυμνωμένο και στυλιζαρισμένο στη στάση των προσώπων, αλλά πέρα από τη θεληματική αφαίρεση, δίνει στην σκηνή αυτή την ατμόσφαιρα που θέλει, χρησιμοποιώντας αποκλειστικά μόνο ζωγραφικά μέσα.
|
