Πριν από μερικές ημέρες διάβασα το θεατρικό κείμενο ? μαύρη κωμωδία των Sergi Belbel και Jordi Sanchez «Είμαι Άσχημη» («Soy Fea»), γραμμένο το 1997. Το κείμενο θίγει μία από τις όψεις της σύγχρονης δυτικής κουλτούρας, αυτή του καθεστώτος της εικόνας, της εξιδανίκευσης της ομορφιάς, της κυριαρχίας του lifestyle που θέτουν στο περιθώριο της κοινωνίας όσους δείχνουν να είναι διαφορετικοί, δηλαδή όσους δε διαθέτουν τα χαρακτηριστικά ή δεν τηρούν απαρέγκλιτα τους όρους που θέτει το σύνολο των ανθρώπων, ώστε να αποκτήσουν τα διακριτικά γνωρίσματα που στοιχειοθετούν αυτό που κοινώς αποκαλείται «ομορφιά» και εντοπίζεται αποκλειστικά στην εξωτερική εμφάνιση των ανθρώπων.

Η ηρωίδα του έργου, (της οποίας το όνομα δεν αναφέρεται, αφού αυτοχαρακτηρίζεται ως η «Άσχημη») έρχεται αντιμέτωπη με την αποστροφή που προκαλεί στον περίγυρό της -και στον εαυτό της- η πανθομολογούμενη ασχήμια της. Ο ευαίσθητος και καταπιεσμένος ψυχισμός που της στερεί την αυτοεκτίμηση και την οδηγεί σε μια ακραία απόφαση - πράξη, διαγράφεται εναργέστατα μέσα από τους διαλόγους που διαμείβονται μεταξύ της ιδίας και όσων την συναντούν στην καφετέρια, σε μια εταιρεία όπου καλείται να δώσει συνέντευξη για να βρει δουλειά, τυχαία σε ένα παγκάκι, στο χώρο του σπιτιού της.

Οι συγγραφείς του έργου δεν έχουν ως μοναδικό στόχο να στηλιτεύσουν την τυραννία της αισθητικής, σατιρίζοντας τα σύγχρονα πρότυπα μόδας, τον τρόμο των σωματικών ελαττωμάτων και τη λατρεία για τις πλαστικές επεμβάσεις. Με πολύ χιούμορ, κάνουν ένα κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο για τον αποκλεισμό που υφίστανται όσοι είναι όχι μόνο άσχημοι, αλλά διαφορετικοί από ό,τι το κοινωνικό σύνολο, για κάποιους πολύ συγκεκριμένους λόγους που σχετίζονται με τη δεδομένη ιστορική και πολιτισμική πραγματικότητα, θεωρεί ως πρότυπο και αποδέχεται ως ορθό. Και εκείνο που αντιλαμβανόμαστε ως πρότυπο ή ορθό σαφέστατα μαρτυρά τα κριτήρια που η ίδια η κοινωνία μάς έχει έμμεσα τροφοδοτήσει, προκειμένου να είμαστε σε θέση να ερμηνεύουμε και να αξιολογούμε τους ανθρώπους και τις συμπεριφορές τους. Συνεπώς, ό,τι εμείς θεωρούμε ως πρότυπο, συνιστά αντανάκλαση των πραγματολογικών - πολιτισμικών στοιχείων της ίδιας της κοινωνίας στην οποία ζούμε. Παραθέτω στη συνέχεια ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το κείμενο:
«Η φύση είναι άδικη. Άλλους τους κάνει όμορφους κι άλλους τέρατα. Και κανείς μας δεν έχει το δικαίωμα της επιλογής. Κι ύστερα μας λένε ότι έχουμε δημοκρατία. Ότι έχουμε ίσες ευκαιρίες. Τι απάτη!...Τι θα υπερτερούσε σε έναν κόσμο μόνο με άσχημους; Να σου πω εγώ: η εξυπνάδα, η ευαισθησία, η γενναιοδωρία, η ικανότητα να αγαπάς?».

Το θεατρικό κείμενο «Είμαι Άσχημη» μου έδωσε το έναυσμα να προβληματιστώ, μεταξύ άλλων, αναφορικά με το κατά πόσον η σημασία που αποδίδουν οι άνθρωποι στην εξωτερική τους εμφάνιση είναι φαινόμενο της σύγχρονης εποχής μας (όπου η εικόνα των ανθρώπων και ιδιαίτερα των γυναικών σχεδόν μυθοποιείται) ή εντοπίζεται και σε άλλες ιστορικές περιόδους.
Ανατρέχοντας λοιπόν σε πηγές ανακάλυψα ότι η τέχνη του καλλωπισμού ξεκινά από την αρχαία Αίγυπτο, ενώ ενδιαφέροντα ευρήματα όσον αφορά την ανάγκη κυρίως των γυναικών να επιμελούνται την εμφάνισή τους εντόπισα και στα Μινωικά χρόνια. Για του λόγου το αληθές, παραθέτω ορισμένα πραγματολογικά στοιχεία του αρχαίου Αιγυπτιακού και έπειτα του Μινωικού πολιτισμού, στους οποίους η κοινωνική θέση των γυναικών υπήρξε αναβαθμισμένη.

Σύμφωνα με παραστάσεις από ναούς, ταφικά μνημεία, αλλά και από διάφορα κείμενα που έχουν σωθεί, ο καλλωπισμός των αρχαίων Αιγυπτίων περιλάμβανε περίτεχνα κοσμήματα, αρωματικά έλαια, περούκες και έντονο μακιγιάζ. Τα αρωματικά έλαια προστάτευαν την επιδερμίδα από τον ήλιο και τις αμμοθύελλες, γι? αυτό το λόγο οι Αιγύπτιοι ράντιζαν τα ρούχα τους με άρωμα φτιαγμένο από μύρο, λιβάνι και αρωματικά φυτά. Έβαφαν τα μαλλιά τους με τη χένα, που έφτιαχναν από τα τριμμένα φύλλα ενός τοπικού φυτού. Πολλές Αιγύπτιες που ξύριζαν τα κεφάλια τους ή είχαν κοντά μαλλιά, φορούσαν περούκες με πλούσιες μπούκλες ή στολισμένες με χάντρες.  Οι γυναίκες έβγαζαν τα φρύδια τους και οι αξιωματούχοι της Αυλής συχνά φορούσαν ψεύτικες κοντές γενειάδες, ενώ οι περισσότεροι άνδρες ήταν γενικά καλοξυρισμένοι. Οι ιερείς ξύριζαν όλο το κεφάλι και το σώμα τους.

Σε ό,τι αφορά την ενδυμασία τους, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι φορούσαν ελαφριά και δροσερά ρούχα από λεπτό, άβαφο λινό ύφασμα. Τα ρούχα τους, συνήθως λευκά, απλώς τυλίγονταν γύρω από το σώμα, γι? αυτό και είχαν ελάχιστες ραφές. Οι γυναίκες φορούσαν απλό ίσιο φόρεμα με τιράντες, φτιαγμένο από ένα ορθογώνιο κομμάτι λινό, με ραφή στη μία πλευρά. Αργότερα φόρεσαν πλισέ χιτώνες με κρόσσια πάνω από το ίσιο φόρεμα. Οι άνδρες τύλιγαν γύρω από τη μέση τους ένα λινό ύφασμα με πιέτες, που το στερέωναν με κόμπο ή με πόρπη. Μετέπειτα, όλοι άρχισαν να φορούν πιο μακριές και ίσιες φούστες. Το χειμώνα, όταν έκανε κρύο, ενδύονταν με μακρείς μανδύες, ενώ μεταγενέστερα φόρεσαν περίζωμα ή ποδιά με πλισέδες (μικρές πιέτες) και κρόσσια.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι στόλιζαν όλο τους το σώμα με κάθε είδους κοσμήματα, σκουλαρίκια και βραχιόλια. Κοσμήματα φορούσαν πλούσιοι και φτωχοί, άνδρες και γυναίκες. Τα βαριά κοσμήματα, που στόλιζαν τα απλά ρούχα των Αιγυπτίων, ήταν ένδειξη υψηλής κοινωνικής θέσης. Τα ακριβά κοσμήματα κατασκευάζονταν από χρυσό και ημιπολύτιμες πέτρες. Τα πιο φτηνά ήταν από γυαλί και φαγεντιανή (πορσελάνη), υλικό από τριμμένο χαλαζία ή άμμο, που το θέρμαιναν σε καλούπια και το στίλβωναν. Συχνά είχαν διπλή λειτουργία. Ήταν στολίδια και ταυτόχρονα φυλαχτά, που προστάτευαν από κάθε κακό όποιον τα φορούσε. Ορισμένες πέτρες, όπως το καρνεόλιο, το λάπις λάζουλι και το τιρκουάζ, είχαν για τους αρχαίους Αιγυπτίους μαγικές ιδιότητες.

Άνδρες υψηλής κοινωνικής τάξης και ιδίως γυναίκες στην αρχαία Αίγυπτο απέδιδαν μεγάλη σημασία στο μακιγιάζ. Τα βλέφαρα βάφονταν με πράσινο χρώμα, από τριμμένη μαλακή πέτρα, το μαλαχίτη, καθώς επίσης και με γαλάζιο, από ψήγματα χαλκού. Οι Αιγύπτιες τόνιζαν το περίγραμμα των ματιών τους με μαύρο κολ, που το έφτιαχναν από μολυβδομετάλλευμα και νερό. Έτσι τα μάτια τους φαίνονταν μεγαλύτερα. Τα μάγουλα και τα χείλη τα έβαφαν με κόκκινη ώχρα, τοποθετούσαν στα χείλη τους κόκκινη θεραπευτική αλοιφή και έβαφαν επίσης κόκκινα τα νύχια των χεριών και των ποδιών τους. Χρησιμοποιούσαν τέλος ειδικές κρέμες για να έχουν φωτεινό πρόσωπο, αλλά και για να αποφύγουν τις ανεπιθύμητες ρυτίδες.